W cyklu Zdrowi z Natury publikowanego na łamach magazynu Żyj Naturalnie chcemy przedstawić Państwu leczniczą moc roślin ale również ich zastosowanie w codziennej kuchni. Rozpoczynamy znaną wszystkim rośliną z niezwykłymi właściwościami.  Pokrzywa ( Urtica dioica L.)bo o niej mowa to roślina rozpowszechniona niemal na całej kuli ziemskiej z  wyjątkiem może strefy tropikalnej. W naszym pięknym kraju możemy ją spotkać  w ogrodach, zaroślach, na pastwiskach, przydrożnych rowach – wszędzie tam gdzie gleby są zasobne w sole mineralne- zwłaszcza w azot.

 Jest to roślina wieloletnia osiągająca wysokość do 1,5 metra. Pokrzywa pokryta jest w całości kłującymi włoskami. Swoje właściwości parzące zawdzięcza maleńkim parzydełkom zawierającym kwas mrówkowy które w kontakcie ze skórą powodują podrażnienia i bąble.   Kwiaty koloru zielonego zebrane w kwiatostany – zarówno żeńskie jak i męskie. Liście pokrzywy mają kształt serca, delikatne, ząbkowane.

Już nasze babki i prababki znały niezwykłe właściwości tej rośliny. Na przednówku kiedy brakowało pożywienia, przygotowywały one potrawy z pokrzywy którą podawały w formie szpinaku lub sałaty. Górale na Podhalu przyrządzali tak zwaną polewkę głodową zwaną „warmus” – była to potrawa na bazie posiekanej pokrzywy, zarobionej mąką owsianą lub ziemniakami. Z pokrzywy tkano podobnie jak z lnu płótna z których wyrabiano worki i odzież. Pokrzywą okadzano domostwa i zabudowania podczas burzy i grzmotów aby uchronić się przed uderzeniem pieruna (O.Kolberg „Hełmskie” II, s.193). Pokrzywa dawała ochronę przed czarownicami – zwłaszcza w noc świętojańską.  Pokrzywa bywała również skuteczna w przypadku „zaczarowania” mleka – przecedzano wówczas mleko przez sito w którym była pokrzywa i w przypadku „zaczarowania” mleka do domostwa przychodziła osoba która to mleko „zaczarowała”. By mleko nie uległo skwaszeniu lub zepsuciu przelewano je do wyparzonych pokrzywą garnków. Znany był też przesąd ludowy pomocny przy sianiu kapusty. Kobiety idące w pole brały do ręki pokrzywy i kamień do ręki a następnie zatykały pokrzywę na początku zagonu przykładając ją kamieniem i mówiąc :

„jak ta pokrzywa wszędzie się przyjmuje,

niech także kapusta tak się przyjmie,

a jak ten kamień jest twardy,

niech główki kapusty będą takimi. (Fisher s.266)

Nasze babcie stosowały pokrzywę przy wszelkich dolegliwościach reumatycznych – stosowano wówczas chłostę gałązkami świeżej pokrzywy i nacierano utłuczoną miazgą bolące miejsca. W ziołolecznictwie ludowym pokrzywa była stosowana na wywołanie płodności – zielniki z VI wieku zalecały pokrzywę dla kobiet, które miały problem ze zrodzeniem potomka. Kąpiel z dodatkiem naparu pokrzywy stosowana była na opuchliznę. Napary z kwiatów i liści młodej pokrzywy używane były do oczyszczenia krwi. Okłady z octu pokrzywowego były stosowane na stłuczenia a okłady z jej liści na rany. Kwiaty młodej pokrzywy gotowane w mleku pito w przypadku chorób płuc a naparem z niej leczono przeziębienie, duszność i stosowano przeciw kolkom. Odwar z korzenia używano jako lekarstwo na gruźlicę. Biczowanie pokrzywami uważano za skuteczne w przypadku paraliżu. Roślinę stosowano również przeciwbólowo w chorobie zębów (korzeń rośliny). Wierzono, że w przypadku ukąszenia przez żmiję, jeżeli człowiekowi ukąszonemu uda się dobiec do pokrzyw prędzej niż żmii do wody – wówczas przeżyje a żmija umrze.

Dziś pokrzywa używana jest w ziołolecznictwie jako środek oczyszczający krew ze szkodliwych produktów przemiany materii. Bogaty zestaw witamin zawartych w roślinie pozwala uzupełniać ich niedobory pojawiające się zwłaszcza w okresie wiosennym lub u osób cierpiących na anemię. Liście i korzeń pokrzywy obniżają ciśnienie krwi i mają działanie przeciwkrwotoczne.  Pokrzywa dzięki dużej zawartości żelaza zwiększa poziom hemoglobiny we krwi. Przetwory z liści pokrzywy pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, mają działanie żółciopędne, ułatwiają trawienie, przyswajanie pokarmów i prawidłowy przebieg procesu przemiany materii. Ponad to pokrzywa zmniejsza stany zapalne przewodu pokarmowego i przeciwdziała biegunkom. Szczególne znaczenie ma pobudzający wpływ pokrzywy na czynność wydzielniczą trzustki. Roślina obniża również poziom cukru we krwi.  Napary z pokrzywy działając lekko drażniąco na owłosioną skórę głowy sprzyjają lepszemu wzrostowi włosów.

Wyciągi z liści pokrzywy stosuje się w stanach zapalnych dróg moczowych, kamicy moczowej, skazie moczanowej. Napary z pokrzywy można stosować z powodzeniem w początkowym stanie cukrzycy typu II. Odwar z korzenia pokrzywy stosowany zewnętrznie skutecznie pomoże w leczeniu łupieżu, łojotoku, zapaleniu pochwy czy upławach. Regularne picie naparów z liści pokrzywy wzmacnia paznokcie, włosy i zapewnia zdrowy i młodzieńczy wygląd naszej skórze.

Bardzo rzadko większe dawki wyciągów z pokrzywy wywołują reakcje alergiczne takie jak podrażnienie żołądka czy obrzęk.  W aplikacji zewnętrznej również bardzo rzadko występują odczyny alergiczne.

Co ciekawe pokrzywa jest w całości jadalna – zarówno kłącza, liście, łodygi, kwiaty i nasiona można z powodzeniem spożywać bez obaw o zdrowie.

W liściach znajdziemy bogactwo białek, flawonoidów, witamin, minerałów, witaminy C, żelazo, wapń i prowitaminę A. Ciekawostką jest to, że pokrzywa zawiera więcej witaminy C niż znana nam cytryna!

Pokrzywę najlepiej zebrać kiedy jest jak najmłodsza – zaraz po tym jak pojawi się na łąkach- ponieważ ta smakuje najbardziej. Osobiście uwielbiam młode listki pokrzywy zwłaszcza jej wierzchołki. Kiedy pokrzywa tylko pojawi się u nas w ogrodzie ogarnia nas prawdziwe pokrzywowe szaleństwo – robimy z niej zupy, smoothie, pesto, dodajemy do pierogów, sera, ciast – pokrzywa jest wtedy wszędzie. Przyrządzając w kuchni potrawy z pokrzywy nie obawiajmy się jej parzydełek – wystarczy ją wtedy zmiksować lub sparzyć wrzątkiem. Żeby móc cieszyć się rośliną przez cały rok wyciskamy z niej sok i mrozimy lub suszymy w ciemnym, ciepłym i przewiewnym miejscu – wtedy możemy cieszyć się jej właściwościami do woli przez cały rok.

Pewnie zapytacie – dlaczego pijemy sok i herbatę z pokrzywy przez cały rok? Otóż pewien znany lekarz powiedział kiedyś, że jest to roślina pod względem oddziaływania na nasz organizm zupełnie niezwykła i gdyby nie właściwości parzące już dawno zniknęła by z powierzchni ziemi.

Już kilkadziesiąt lat temu stwierdzono, iż w liściach i korzeniu pokrzywy istnieją czynniki pobudzające wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych – substancji chroniących organizm człowieka przed wirusami a pośrednio przed tymi rodzajami nowotworów, które są wywołane wtargnięciem do komórek odpowiednich wirusów onkogennych. Cenne jest to, że jakiekolwiek przetwory z pokrzywy nie mają jakichkolwiek skutków ubocznych.

Poniżej podaję Wam drodzy czytelnicy przepis na naszą ulubioną zupę z pokrzywy i na ocet pokrzywowy. Smacznego!

Zupa z pokrzywy:

  • Średniej wielkości marchewka
  • Pietruszka
  • ¼ główki kapusty
  • 6-8 suszonych grzybów
  • Pęczek pietruszki
  • Kalarepa
  • Seler
  • Garść fasoli
  • 1-2 pory
  • Kilka szparagów
  • 4 garście młodej pokrzywy
  • 2 litry wody

Jarzyny dokładnie oczyści i wrzucić oprócz pokrzywy do zimnej wody – nie solić. Gotować na wolnym ogniu przez 3-4 godziny. Po tym czasie wyjąć z jarzyny z wywaru i zostawić w nim pęczek pietruszki, szparagi, fasolę oraz dorzucić pokrzywę. Całość posolić i popieprzyć do smaku a następnie zmiksować na gładką masę. Można podawać z grzankami z razowego chleba.

Ocet z pokrzywy

  • ¼ szklanki octu jabłkowego
  • 3 litry wody
  • 1 litr miodu
  • 3 garści młodych pokrzyw

Do wyparzonego słoja wlać ocet jabłkowy, 3 litry wody oraz litr miodu. Miodu nie trzeba mieszać, ponieważ po kilku dniach połączy się z wodą. Dodać pokrzywy i dokładnie zamieszać. Słój nakrywamy lnianą ściereczką. Pamiętajmy aby raz dziennie zamieszać pokrzywę w naszym occie. Jest on gotowy do użycia po około 4 tygodniach. Pity po jednej łyżeczce przed każdym posiłkiem doskonale obniża poziom cukru we krwi.

Chipsy z pokrzywy

  • Młode liście pokrzywy
  • Olej kokosowy
  • Sól

Liście pokrzywy sparz wrzącą wodą a następnie dokładnie osusz. Wetrzyj w liście obiema rękami olej kokosowy. Ułóż liście cienką warstwą na blasze do pieczenia i piecz w piekarniku nagrzanym do 120 stopni przez 20 minut. Wyjmij, posól – smacznego!