Koniec lata i początek jesieni to doskonały czas, aby z surowców ziołowych wykonać samodzielnie leki. Przygotowanie preparatów ziołowych nie jest w cale trudnym zajęciem. Znajomość podstawowych technik przyrządzania poszczególnych preparatów pozwoli Ci na samodzielne wyposażenie własnej domowej apteczki

Napary

Świetnie sprawdzą się w przypadku liście i kwiatów oraz roślin, których związki łatwo przenikają do wody. Gotowy napar można przechowywać w lodówce do 3 dni.

Sposób przygotowania: zalać zioła wrzątkiem i pozostawić pod przykryciem na około 15 minut. Następnie należy napar odcedzić.

Słaby napar – 15 g ziół na 1 lit wody parzyć – liście 60 minut, kwiaty 30 minut, roztarte nasiona 15 minut.

Standardowy napar – 15 g ziół na 500 ml wody parzyć 30-60 minut

Mocny napar – 15 g ziół na 500 ml wody parzyć 8 godzin

Woda o duże zawartości kamienia może utrudniać ekstrakcję aktywnych składników roślinnych dlatego warto do takiej wody dodać odrobinę soku z cytryny aby wspomóc ekstrakcję.

 

Wywary

Twarde składniki roślinne takie jak kora, nasiona, korzenie, kłącza potrzebują ekstrakcji w wywarze aby pozyskać z nich wszystkie cenne substancje.

Sposób przygotowania: zalać surowiec roślinny w emaliowanym garnku podaną ilością wody oraz gotować na wolnym ogniu aż do zredukowania się części płynu.

Standardowy wywar– 30 g ziół zagotować w 1 litrze wody. Gotować na wolnym ogniu przez 10-20 minut. Po zdjęciu z ognia odstawić jeszcze na 1 godzinę

Mocny wywar – 30 g ziół zagotować 1 litrze wody do momentu jej redukcji o połowę

Syropy

Syropy to wyciągi wodne zakonserwowane za pomocą substancji słodzących takich jak miód, cukier, syrop klonowy. Syropy zachowują dłużej trwałość ze względu na właściwości konserwujące cukru i miodu.

Sposób przygotowania: wrzuć zioła do garnka z wodą i gotuj na małym ogniu przez godzinę. Przecedź. Przelej do garnka i dodaj tyle samo miodu lub cukru ile otrzymałeś wywaru. Syrop przelej przez gazę do wysterylizowanej butelki. Przechowuj w chłodnym i ciemnym miejscu

 

Nalewki

Najprostszym sposobem zrobienia nalewki jest zalanie ziół wysokoprocentowym alkoholem i pozostawienie mieszanki w chłodnym miejscu na około 14 dni.

Dla większości roślin najlepszy będzie alkohol o stężeniu 40-60% w przypadku nalewki ze świeżych ziół należy ją zalać 95% alkoholem.

Sposób przygotowania: do 1 litrowego słoika wsyp 150 gramów suszonego surowca roślinnego. Zalej całość alkoholem

 Sposób przygotowania: do 1 litrowego słoika wsyp 150 gram poszatkowanych świeżych ziół. Zalej całość alkoholem.

Oleje ziołowe

Olejowe wyciągi roślinne powstają przez zalanie ziół lub owoców dowolnym, tłoczonym na zimno olejem. Spotkałam się z kilkoma metodami maceracji ziół, jednak najbliższa mi jest ta powolna, najbardziej według mnie naturalna, dlatego tez ją poniżej przedstawiam. Pamiętajmy, że ekspozycja na słońce i zbyt wysoka temperatura niszczy właściwości olejów tłoczonych na zimno oraz ziół.

Sposób przygotowania: Szklany słój zasypu w ¼ lub ½ suszonymi ziołami lub owocami. Zalej całość wybranym przez nas olejem. Możesz również mieszać oleje ze sobą w różnych proporcjach. Zakryj słoik i odstaw go w zimne i ciemne miejsce na co najmniej 6–8 tygodni, potrząsając nim co jakiś czas, tak aby zioła były zawsze przykryte olejem.  Po tym czasie przecedź olej do butelek z ciemnego szkła i pozostaw w spiżarni lub ciemnym i chłodnym miejscu

Balsamy

Balsamy bardzo dobrze sprawdzają się na podrażnienia skóry, ukąszenia owadów a także guzy i siniaki. Do wykonania balsamu potrzebny nam będzie wcześniej przygotowany olej ziołowy oraz wosk pszczeli.

Sposób przygotowania: Do słoika wlewamy olej ziołowy a następnie w kąpieli wodnej podgrzewamy go do temperatury 60 stopni. Następnie wsypujemy do oleju uprzednio starty wosk pszczeli i mieszamy do jego całkowitego rozpuszczenia. Zawartość przelewamy do czystych słoików z ciemnego szkła i pozostawiamy do ostygnięcia. Przechowujemy do kilku miesięcy w ciemnym i chłodnym miejscu. Na każde 125 ml oleju ścieramy 20 g wosku pszczelego

Okłady i kompresy

Sposób przygotowania: w pierwszej kolejności należy przygotować tak zwaną papkę z ziół, czyli świeże lub suszone zioła dokładnie utłuc w moździerzu z odrobiną wody. Tak przygotowany surowiec nakładamy bezpośrednio na skórę lub umieszczamy między dwoma kawałkami gazy i dopiero wówczas stosujemy na zmienione chorobowo miejsce na skórze. Okład z takiej papki może być zimny lub gorący.

Kompresy wykonujemy w ten sposób, że moczymy w odwarze lub naparze ziołowym gazę a następnie przykładamy ją na bolące miejsce.

Ekstrakty Glicerynowe

Gliceryna to rozpuszczalnik niedoceniany w zielarstwie. Ze względu na słodki smak maskuje nieprzyjemny posmak niektórych składników. Jest to również konserwant, który hamuje rozwój bakterii i grzybów. Gliceryna to najlepszy rozpuszczalnik, do wyciągów ziołowych które są przeznaczone dla dzieci i dorosłych, którzy nie mogą spożywać alkoholu.

  1. Metoda tradycyjna

Wykonaj wywar lub odwar z dowolnego zioła. Wymieszaj w odpowiednich proporcjach 50% gliceryny farmaceutycznej z 50% odwaru lub wywaru ( proporcje 1:1)

Aby wydłużyć dodatkowo termin przydatności do spożycia ekstraktu glicerynowego, można dodatkowo wzbogacić gotowy roztwór glicerynowy o 20 % alkoholu o mocy 40% . Tak więc:

20% alkoholu (40%) + 30 % gliceryny farmaceutycznej = 50 % roztworu glicerynowego + 50 % (odwaru lub wywaru ziołowego)

  1. Metoda standardowa

55% gliceryny farmaceutycznej + 45 % wody

Do mieszanki gliceryny i wody dodajemy suszone zioła w proporcji 1:5 czyli 1 część ziół na 5 części mieszaniny gliceryny i wody.

Taką mieszankę gotujemy na wolnym ogniu przez 20-30 minut a następnie przecedzamy przez sitko do słoika.

  1. Gotowanie w słoikach

Gotowanie ziół w garnkach sprawia, że większość olejków eterycznych się ulatnia. Dlatego lepiej przygotować taki ekstrakt w słoiku

Przygotuj:

Słój o pojemności 0,5 litra

Roztwór gliceryny w proporcjach 60% gliceryny farmaceutycznej + 40 % wody

Wykonanie:

Zioła i roztwór glicerynowy ( 60% gliceryny + 40% wody) umieść w słoiku zachowując proporcje 1:5

Zioła zalej roztworem wody i gliceryny pozostawiając kilka milimetrów wolnego miejsca pomiędzy powierzchnią zalewy a zakrętką. Całość wstaw do kąpieli wodnej. Gdy woda zacznie wrzeć gotuj:

15 minut w przypadku gdy ekstrahujesz liście, kwiaty

30 minut w przypadku gdy ekstrahujesz korę lub korzenie

Po ty czasie poczekaj aż słoiki ostygną a następnie przecedź zawartość i zlej do butelek

Proporcje

Np. na słój:

0, 5 litrowy będzie to 100 g ziół

1 litrowy będzie to 200 g ziół

Maści

Maści to bardzo proste i skuteczne lekarstwa na różnego rodzaju schorzenia.

Nośnikiem substancji leczniczej w maści jest olej, który często także dodatkowo wzmacnia jej działanie. Drugim podstawowym składnikiem jest wosk pszczeli, który poza swoimi właściwościami leczniczymi i ochronnymi, utwardza maść nadając jej półpłynna konsystencję.

Maści wykonujemy z użyciem olejów ziołowych do których dodajemy w odpowiedniej proporcji wosk pszczeli i tak stosujemy 1 część wosku na 8 części oleju.

Olej podgrzewamy w słoju w kąpieli wodnej i dodajemy do niego pokruszony wosk pszczeli a następnie mieszamy całość dokładnie do całkowitego rozpuszczenia wosku. Przelewamy zawartość słoja do ciemnych szklanych słoików i przechowujemy w chłodnym miejscu do roku czasu.

Nasiadówki

Nasiadówki to sposób na radzenie sobie z dolegliwościami okolic krocza i odbytu takimi jak zapalenie pęcherza moczowego, infekcje pochwy, hemoroidy czy wspomagająco w regeneracji okolic krocza po porodzie. Nasiadówka to ciepła kąpiel dolnych partii ciała w wodzie z dodatkiem ziół. Nasiadówki należy wykonywać wieczorem, tuż przed pójściem spać. Po skończonej nasiadówce bardzo ciepło otulić dolne partie ciała, żeby uniknąć nagłego wychłodzenia chorej okolicy.

Octy ziołowe

Ocet ziołowy przyrządzany jest z baz,  którą stanowi ocet jabłkowy. Aby przygotować taki ocet, należy ułożyć na dnie słoika świeże zioła i zalać je octem jabłkowym. Następnie przykrywamy słój gazą i odstawiamy go w ciepłe miejsce na około 2 tygodnie w między czasie mieszając co najmniej raz dziennie jego zawartość. Kiedy ocet jest gotowy możesz go nadal przechowywać w słoju lub przecedzić i przelać do czystych wyparzonych butelek.

W ten sposób można wykonać doskonały ocet, którego używamy w przypadku bólu gardła. ½ kg jagód zalewamy 1 litrem octu jabłkowego i przygotowujemy jak powyżej. Tak sporządzony ocet dodajemy po 1 łyżce stołowej do herbaty pitej podczas przeziębienia.

Pastylki lub cukierki na kaszel

Taka forma leku ziołowego sprawdza się szczególnie w przypadku dzieci podczas infekcji gardła i dróg oddechowych.

Przepis:

Pastylki z pędów sosny

Zebrane młode pędy sosny włóż do wyparzonego słoika o pojemności 500 ml zasyp 1 szklanką cukru. Odstaw na około 2 tygodnie, aby pędy puściły sok. Co jakiś czas potrząsaj słoikiem.

Kiedy słoik napełni się sokiem, przecedź jego zawartość na sicie a syrop wlej do emaliowanego garnka.

Do syropu dodaj 1 szklankę cukru a następnie podgrzewaj całość na wolnym ogniu do momentu aż syrop zacznie gęstnieć.

Kiedy mieszanka zgęstnieje, zdejmij ją z ognia i dodaj do niej kilka kropel olejku eterycznego dzięki którym zwiększy się siła działania cukierków. Mogą to być olejki takie jak tymiankowy, eukaliptusowy, miętowy czy rozmarynowy. Dodaj ich około 20-30 kropel

Wlej ostrożnie syrop na blachę do pieczenia wyłożoną papierem pergaminowym i poczekaj chwilę aż nieco zgęstnieje. Następnie ponacinaj go nożem formując małe kostki cukierków.

Po całkowitym zastygnięciu pastylek włóż je do pojemnika i przechowuj w suchym miejscu.

Składniki roślinne i ich funkcje

Rośliny zbudowane są z bardzo wielu składników. Kiedy zdobędziecie wiedzę na ich temat, będziecie dokładnie znali właściwości lecznicze danej rośliny. Dzięki tej wiedzy, można przewidzieć co się stanie, kiedy zastosuje się konkretne ziele. Często sam wygląd rośliny, jej smak lub zapach wskazują na obecność konkretnej substancji. Słodki smak wskazuje na obecność węglowodanów natomiast gorzki – obecność tanin. Wiedza na temat składników ziół zapewnia wgląd w to jak będą działały na ludzki organizm.

Składnik Działanie Rozpuszczalnik Opis
Alkaloidy Różne woda, alkohol Wywierają bardzo gwałtowny wpływ na ludzki organizm. Są bezbarwne i bezwonne. Wpływają na nerwy, wątrobę, płuca i przewód pokarmowy. Uznawane za silnie toksyczne.  Dawniej stosowano je jako trucizny, dziś jako leki
Antrazwiązki Stymulują układ pokarmowy, przyśpiesza jego działanie Nierozpuszczalne w wodzie i gorącym alkoholu Możemy je poznać dzięki żółtej barwie i gorzkiemu smakowi. Często używany jako środek przeczyszczający i stymulujący. Działa po kilku godzinach. Występują w aloesie i kruszynie. Długotrwałe stosowanie nie jest korzystne dla organizmu ponieważ powoduje przekrwienie jelit.
Flawonoidy antyoksydanty Woda, alkohol Kwasy roślinne odpowiedzialne za reakcje chemiczne w organizmie. Regulują funkcje wydzielnicze, stymulują układ odpornościowy. Niektóre mają właściwości rozkurczowe, działając na mięśnie gładkie, a nawet wybiórczo na naczynia wieńcowe serca. Wpływają na ekspresję genetyczną i regulują funkcje komórkowe. Są niezbędne do pełnej absorbcji witaminy C. Hamują powstawanie wolnych rodników i uszkodzenia komórek. Flawonoidy występują również  w owocach i warzywach. Mają duże znaczenie w utrzymaniu w organizmie równowagi chemicznej i fizjologicznej  Uważane za bezpieczne.
Glikozydy Wspierają wchłanianie komórkowe Woda, alkohol Składają się z części cukrowej oraz nie cukrowej która może być flawonoidem, antocyjanem, kumaryną, sterolem lub innym związkiem. To cukrowe połączenie zwiększa szybkość wchłaniania w organizmie. Jeżeli roślina zawiera np. kwas salicylowy – wówczas szybko łagodzi ból głowy. Jeżeli zawiera cyjanek – wówczas równie szybko może dojść do zatrucia. Trzeba wiedzieć jaki rodzaj glikozydu znajduje się w roślinie aby móc ją bezpiecznie używać.
Gorycze Pozytywnie wpływają na trawienie, zwiększają produkcję wydzielin żołądkowych Woda, alkohol, ocet Biorą udział w detoksykacji wątroby, zwiększają apetyt, zwiększają wydzielanie kwasów żołądkowych oraz enzymów trzustki. W połączeniu z innymi ziołami mogą stymulować ich działanie. Ogólnie uznawane za bezpieczne
Kumaryna Działa przeciwskurczowo, łagodzi stany zapalne Woda, gliceryna, alkohol Zwiększa przepływ krwi i zmniejsza przepuszczalność kapilarną. Zapobiega infekcjom i pasożytom. Należy używać ostrożnie ze względu na łagodną toksyczność
Kwas Przeciwbakteryjnie, leczy rany i stany zapalne Woda, alkohol Odbudowuje włókna mięśniowe, leczy zakończenia nerwowe. Pełni ważną rolę w układzie trawiennym. Może wiązać się z innymi materiałami roślinnymi. Uważany za bezpieczny.
Olejki eteryczne antyseptyki Destylacja, alkohol, woda (słabo) Parują wystawione na działanie powietrza. Szybko się rozkładają a ich elementy znajdują się w ślinie, łzach, oddechu, moczu. Mogą działać miejscowo i systemowo. Niektóre z nich stymulują produkcję białych krwinek. Należy zachować ostrożność podczas ich stosowania ponieważ łatwo wnikają w tkanki.
Saponiny Łagodzą podrażnienia skórne Woda, ocet, alkohol Po wymieszaniu z woda tworzą pianę. Zastosowane w formie naparu działają w przewodzie pokarmowym dzięki czemu pozostawiają bardzo mało odpadków z którymi musiałaby sobie poradzić wątroba. Uznawane za bezpieczne
Tanina Środek wstrzymujący Woda, ocet, gliceryna, alkohol Wiąże tkanki, zmniejsza stan zapalny i podrażnienia. Może pomóc w powstrzymaniu krwawienia poprzez zwężanie naczyń krwionośnych i uwalnianie składników komórkowych które twardnieją w pewnych tkankach. Przydatne w leczeniu biegunki. Unieczynniają bakterie i ich toksyny. Nieodpowiednie dla osób które muszą unikać zwężania się naczyń krwionośnych  (miażdżyca). Ogólnie uznawane za bezpieczne
Związki cukrowe Dostarczają energii, redukują podrażnienia, stany zapalne tkanek Woda, gliceryna, alkohol Relaksują i stymulują wydzielanie śluzu z błon śluzowych ( np. w płucach i pęcherzu). Ogólnie uznawane za bezpieczne